Neerbosch-West (incl. voormalig Kinderdorp)

logo NG dubbel rood 2 non boldOp deze pagina staan de objecten in/aan Neerbosch-West (incl. het voormalige Kinderdorp Neerbosch):   

Beschrijving dorp:  

De objecten (Scherpenkampweg):   

Klik op het item wat u wilt zien voor directe toegang of scroll door alle artikelen van deze straat. Via het balletje met pijl rechts onderaan komt u hier weer terug (browsers in Windows).   

Klik hier of op een onderstaande foto om terug te gaan naar de pagina Nijmegen Lindenholt.    


    

   

   


    logo NG dubbel rood 2 non bold
   
   
Neerbosch-West   

Neerbosch-West
Wijk van Nijmegen

Map - NL - Nijmegen - Wijk 08 Lindenholt - Buurt 48 Neerbosch-West.svg
Kerngegevens
Gemeente Nijmegen
Stadsdeel Lindenholt
Coördinaten 51°50'31,110"NB, 5°47'49,218"OL
Overig 
Oppervlakte 67 ha  
Inwoners 118 (2008)

Neerbosch-West is een wijk/buurt in Lindenholt. Neerbosch West was tot 1956 een buurt ten westen van het Maas-Waalkanaal . Met de plannen om ten westen van het Maas-Waalkanaal stadsuitbreiding te realiseren werd de buurt opgesplitst in Dukenburg en Lindenholt waarbij de spoorlijn Tilburg - Nijmegen de grens was en Neerbosch West werd hernoemd in Lindenholt. In 1960 werd Neerbosch-West een buurt binnen Lindenholt dat in 1977 een stadsdeel werd.

Het huidige Neerbosch-West is veel kleiner van oppervlakte en ligt nu tussen de Rijksweg 73, de grens met de gemeente Beuningen en de Hogelandseweg. Er zijn aan de kant van de Hogelandseweg industrie en bedrijven gevestigd en aan de grens met de gemeente Beuningen vindt akkerbouw plaats. Het grootste gedeelte van het oppervlak bestaat uit het voormalige Kinderdorp Neerbosch.   

Eeuwenlang concentreerde de bebouwing in deze van oorsprong uit de late Middeleeuwen daterende nederzetting zich langs de centrale in oostwestrichting gelegen as van de Dorpsstraat (thans gedeeltelijk Sint Agnetenweg). Verder waren er nog diverse verspreid liggende boerderijen. Aan de Dorpsstraat, aan de andere kant van het kanaal, staat de dorpskerk uit de vijftiende eeuw en aan het zuidwestelijke uiteinde van de huidige Sint Agnetenweg was het Sint Agnietenklooster gesitueerd, een complex dat later is verdwenen en waaraan de weg zijn naam te danken heeft na de gereedkoming van het Maas Waalkanaal. 

Tot ongeveer de negentiende eeuw bleef het landelijke karakter van Neerbosch behouden. Vanaf die periode ging deze nederzetting net als het nabijgelegen Hees steeds meer aantrekkingskracht uitoefenen als vestigingsplaats voor welgestelden uit o.a. Nijmegen. Op diverse plekken verrezen er buitens en villa's, met onder meer het zogeheten Slotje van de Baron ofwel 't Slot Neerbosch dat in 1908 tussen de twee dorpen werd gebouwd. Een bijzonder complex te Neerbosch is de Weesinrichting Neerbosch, die in 1867 werd gesticht (later bekend als kindertehuis 'Kinderdorp Neerbosch'). 

Ingrijpend waren de veranderingen in de twintigste eeuw, in het bijzonder de aanleg van het Maas-Waalkanaal in 1920-1927. Dit kanaal kwam dwars door de bestaande infrastructuur en verkaveling heen te liggen, waardoor het dorp en het aloude tracé van Sint Agnetenweg en Dorpsstraat rigoureus werden doorgesneden en de wegen aan weerszijden van het kanaal kwamen te liggen. Het kanaal bleek bovendien een negatief effect te hebben op de grondwaterstand, hetgeen nadelig was voor de vele boerderijen en kwekerijen in het gebied. De breuk tussen de oostelijk gelegen Dorpsstraat en in het westen gesitueerde Sint Agnetenweg wordt nog versterkt door het verschil in beeld en sfeer dat tussen deze straten is ontstaan. Beide straten zijn in de loop van de twintigste eeuw opgenomen in de stedelijke structuur van Nijmegen. De Dorpsstraat heeft echter door zijn ligging aan de rand van de uitbreidingswijk Neerbosch-Oost, de aanwezigheid van de middeleeuwse kerk en de weelderige begroeing zijn dorpse karakter behouden, terwijl de St. Agnetenweg dwars door de in de jaren zeventig en tachtig tot stand gekomen wijk Lindenholt voert. De vooroorlogse, door nieuwbouw omgeven bebouwing, vormt hier de enige herinnering aan het oude dorp Neerbosch.     

Klik hier of op een onderstaande foto om terug te gaan naar de pagina Nijmegen Lindenholt.    


 


    logo NG dubbel rood 2 non bold
   
   
   
   
Voormalig Kinderdorp Neerbosch

In 1863 werd door evangelist en bijbelverkoper Johannes van 't Lindenhout samen met zijn vrouw een opvanghuis voor wezen in het centrum van Nijmegen gesticht, aan de Lange Brouwerstraat. Spoedig waren er al zo'n 80 kinderen opgenomen en was uitbreiding noodzakelijk, dit werd gevonden op een redelijk achteraf gelegen terrein in Neerbosch. In 1867 werd met de bouw van Weezeninrichting Neerbosch begonnen. De ingang van het ruim een kilometer lange toegangspad was gelegen vlak bij het witte kerkje aan de Dorpsstraat. Er kwam spoedig uitbreiding: naast het weeshuis zelf verrezen onder meer schoolgebouwen, een boerderij en een kerkje (de Beth-el-kerk, gebouwd in 1882, zie (binnenkort) elders in deze website), veelal door de kinderen zelf onder begeleiding van leermeesters gebouwd. In 1893 waren er ongeveer 1100 wezen opgenomen, daarna daalde het aantal. In 1930 waren er 500, volgens de in dat jaar gehouden volkstelling.

In de jaren 60 van de afgelopen eeuw werd een groot deel van de oorspronkelijke gebouwen afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw. Alleen het kerkje en een rijtje huizen/kantoren, zoals het complex op de foto, bleven de slopershamer bespaard. Ook de naam wijzigde in Kinderdorp Neerbosch en het was niet langer een weeshuis, maar een kinderbeschermingsinstelling. De organisatie was nog steeds van streng protestants-christelijken huize en werd door de destijds opgevangen kinderen als onpersoonlijk ervaren. Later is de naam van deze jeugdinrichting gewijzigd in Behandelcentrum Neerbosch.

Tegenwoordig bestaat de inrichting niet meer omdat de organisatie (die na enkele fusies Lindenhout is gaan heten naar de oprichter) dichter bij de stad wilde gaan zitten. De organisatie is zelfs niet meer in de regio Nijmegen actief. Het heeft op de Veluwe verspreid enkele vestigingen met de hoofdvestiging in Arnhem.

In het oude kerkje elders op het terrein en (binnenkort) elders in deze website beschreven is het Van 't Lindenhoutmuseum gevestigd, waarin de historie van de weesinrichting centraal staat.

Het complex zelf is in 2001 verkocht aan een projectontwikkelaar, die op het terrein een bedrijvenpark wil gaan bouwen. De oude gebouwen, allen monumenten, zullen blijven staan. Die komen elders op deze pagina aan de orde.

Inmiddels heeft het Leo Kannerhuis enkele logeerhuizen voor kinderen, jongeren & volwassenen met een stoornis in het autismespectrum ingericht in de voormalige leefgroepen van kinderdorp. 

Klik hier of op een onderstaande foto om terug te gaan naar de pagina Nijmegen Lindenholt.    


   
   logo NG dubbel rood 2 non bold
De Beth-El-Kerk

Deze voormalige keerk staat aan de Scherpenkampweg en maakte deel uit van Weezeninrichting Neerbosch.

Het bouwwerk is ontworpen door de Nijmeegse architect-ingenieur Lambertus Augustinus Brouwer (1844-1891) en gebouwd in 1881-1882.

In 1863 werd door evangelist en bijbelverkoper Johannes van 't Lindenhout samen met zijn vrouw een opvanghuis voor wezen in het centrum van Nijmegen gesticht, aan de Lange Brouwerstraat. Spoedig waren er al zo'n 80 kinderen opgenomen en was uitbreiding noodzakelijk, dit werd gevonden op een redelijk achteraf gelegen terrein in Neerbosch. In 1867 werd met de bouw van Weezeninrichting Neerbosch begonnen. De ingang van het ruim een kilometer lange toegangspad was gelegen vlak bij het witte kerkje aan de Dorpsstraat. Er kwam spoedig uitbreiding: naast het weeshuis zelf verrezen onder meer schoolgebouwen, een boerderij en een kerkje (de Beth-el-kerk, gebouwd in 1882, zie foto), veelal door de kinderen zelf onder begeleiding van leermeesters gebouwd. In 1893 waren er ongeveer 1100 wezen opgenomen, daarna daalde het aantal. In 1930 waren er 500, volgens de in dat jaar gehouden volkstelling.

DSC 1138 3 edited ShiftN naamIn de jaren 60 van de afgelopen eeuw werd een groot deel van de oorspronkelijke gebouwen afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw. Alleen het kerkje en een rijtje huizen/kantoren bleven de slopershamer bespaard (zie hieronder). Ook de naam wijzigde in Kinderdorp Neerbosch en het was niet langer een weeshuis, maar een beschermingsinstelling voor kinderen. De organisatie was nog steeds van streng protestants-christelijken huize en werd door de destijds opgevangen kinderen als onpersoonlijk ervaren. Later is de naam van deze jeugdinrichting gewijzigd in Behandelcentrum Neerbosch.

Tegenwoordig bestaat de inrichting niet meer omdat de organisatie (die na enkele fusies Lindenhout is gaan heten naar de oprichter) dichter bij de stad wilde gaan zitten. De organisatie is zelfs niet meer in de regio Nijmegen actief. Het heeft op de Veluwe verspreid enkele vestigingen met de hoofdvestiging in Arnhem.

In dit oude kerkje op de foto is het Van 't Lindenhoutmuseum gevestigd, waarin de historie van de weesinrichting centraal staat.

Het complex zelf is in 2001 verkocht aan een projectontwikkelaar, die op het terrein een bedrijvenpark wil gaan bouwen. De oude gebouwen, allen monumenten, zullen blijven staan.

Inmiddels heeft het Leo Kannerhuis enkele logeerhuizen voor kinderen, jongeren & volwassenen met een stoornis in het autismespectrum ingericht in de voormalige leefgroepen van kinderdorp.

Omschrijving van de Kerk:
Voormalige kerk, thans museum, bestaande uit een kelder en twee verdiepingen op rechthoekig grondplan. Het zadeldak is gedekt met gesmoorde oud-Hollandse pannen en watert af via bakgoten. Aan de voorzijde bevindt zich een ingebouwde toren. De uitgebouwde voormalige keuken aan de achterzijde heeft een schilddak met oud-Hollandse pannen.

De wit gepleisterde GEVELS worden verticaal geleed door pilasters. De horizontale geleding bestaat uit een grijs geschilderde plint, een cordonlijst ter hoogte van de inwendige galerij-vloer en een waterlijst ter hoogte van de bovenlichten op de verdieping, en een afsluitende kroonlijst. De gevels hebben een overwegend regelmatige, symmetrische indeling. De uitgespaarde gevelopeningen op de begane grond zijn rechthoekig van vorm. De hoofdingang alsmede de verdiepingvensters worden rondboogvormig afgesloten.

De VOORGEVEL heeft in het midden een ingebouwde vierkante toren die door de daklijst heen steekt. De bekroning van de toren bestaat uit een afgeplat tentdak waarop een houten lantaarn is geplaatst. De vier hoekstijlen van de lantaarn ondersteunen aan elke zijde een grote geprofileerde segmentboog. Deze segmentboog omvat twee kleinere rondbogen die in het midden op een middenstijl neerkomen. Tussen de hoek- en middenstijlen zijn hekwerken met balusters aangebracht. De met leien gedekte spits wordt bekroond door een smeedijzeren ornament en een windvaan met de letters "WK" (wezenkapel). De als middenrisaliet uitgevoerde toren heeft op de begane grond een fraai gesneden dubbele paneeldeur onder rondboogvormig bovenlicht. In het bovenlicht is het drielicht-motief toegepast: drie rondboograampjes naast elkaar, waarbij het middelste hoger is dan de flankerende, samengevat onder een grotere rondboog. Boven de ingang is een steen in de vorm van een cartouche ingemetseld met het opschrift: "BETH-EL". Daarboven bevindt zich een groot rondboogvenster met een zesruits onderraam en een bovenlicht met identiek drielicht-motief. Bovenin de toren is aan de vier zijden een blinde oculus en rondboog aangebracht. Aan de voorzijde is in de oculus een wijzerplaat geplaatst (J. v.d. Kolk uit Zwolle). Aan weerszijden van het middenrisaliet bevindt zich vensteras: op de verdieping een rondboogvenster van het beschreven type en op de begane grond een rechthoekig zesruits venster (identiek aan het onderraam van het verdiepingsvenster). De schuine zijden zijn onder de dakrand voorzien van een klimmend segmentboogfries.

De ZIJGEVELS zijn negen vensterassen breed. De linker en rechter twee assen zijn blind uitgevoerd met schijnvensters op de verdieping. De overige vijf vensterassen hebben op de begane grond en op de verdieping vensters van hetzelfde type als in de voorgevel. In de kunstmatige heuvel tegen de linker zijgevel zijn twee uitgebouwde brede toegangen tot de kelder uitgespaard. De symmetrisch ingedeelde ACHTERGEVEL heeft in het midden een kleine wit gepleisterde uitbouw met rechthoekige gevelopeningen en een pannen schilddak. Boven deze uitbouw is ter hoogte van de verdieping een rondlicht met glas-in-lood aangebracht. De topgevel wordt afgesloten door een klimmend segmentboogfries waarin twee vierruits ramen zijn opgenomen. Aan weerszijden van dit middengedeelte is de gevelgeleding van de zijgevels voortgezet.

INTERIEUR. De vestibule wordt geflankeerd door de voormalige consistoriekamer en het trappenhuis naar de verdieping. De rechthoekige zaalkerk heeft een ingebouwde en omlopende galerij. De hoge middenruimte wordt afgesloten door een groot tongewelf. De fraai bewerkte houtconstructie bestaat uit stijlen met fantasie-kapitelen op de begane grond, en stijlen met consoles waarop de (gekromde) schoren rusten op de verdieping. Tegen de stijlen op de verdieping zijn zuiltjes geplaatst (postament, ronde schacht, composietkapiteel, impost), die de bogen van het tongewelf ondersteunen. De galerij is afgezet met een smeedijzeren balustrade. Op de galerij bevindt zich boven de entree een (niet beschermd) orgel met mechanisch sleepladen-systeem uit 1936 van de Fa. Bakker en Timmenga uit Leeuwarden (geschenk van oud-wezen). Aan de overzijde bevindt zich in de achtergevel een rondlicht met glas-in-lood, voorstellende een boek ("Ik ben de ware wijn stok") temidden van een stralenkrans en druiventrossen met bladeren. De banken en de kansel (halverwege de lange zijde in de middenruimte) zijn uit het interieur verwijderd.

Waardering:
- Van architectuurhistorische waarde als typologisch goed voorbeeld van een zaalkerk met ingebouwde toren en galerij uit 1881-1882. De in eclectische stijl uitgevoerde kerk is van groot belang voor het oeuvre van de architect-ingenieur L.A. BROUWER (1844-1891) en neemt bovendien een bijzondere plaats in binnen de architectuurgeschiedenis als oudste voor de protestantse eredienst gebouwde kerk in Nijmegen. In het interieur vallen de fraai bewerkte houtconstructie en het grote tongewelf op.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante situering aan een groen voorplein in het hart van de zorginstelling "Neerbosch". De kerk is van bijzondere betekenis voor het aanzien van "Neerbosch" vanwege haar omvang en de markante toren. Opmerkelijk voor een kerkgebouw is de plaatsing op een hoge (provisie)kelder waartegen een kunstmatige heuvel is opgeworpen.
- Van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaal-culturele ontwikkeling, in casu de oprichting door Johannes van 't Lindenhout van een grote zelfvoorzienende instelling voor de opvang en opleiding van wezen. Het object is in dit kader van bijzonder belang, vanwege de redelijk gave verschijningsvorm; vanwege de oorspronkelijke bestemming voor de protestantse eredienst; vanwege het historische gegeven dat de bouw in handen was van de leerjongens en -meesters van de instelling; en omdat van de historische bebouwing van "Neerbosch" slechts zeer weinig resteert.

De Beth-El-Kerk is een rijksmonument.

datum foto: 1 april 2016 
bron foto: Paul Marsman© 

 Klik hier voor: "kerkelijke objecten, herdenkingsmonumenten en kerkhoven  of op de foto voor de gebiedspagina.  



    logo NG dubbel rood 2 non bold
   
   
   
Complex van vier woningen/kantoren

Aan de Scherpenkampweg, onderdeel van het oorspronkelijke weeshuiscomplex "Weesinrichting Neerbosch," staat dit complex.

DSC 1141 3 edited ShiftN naamHet complex op de foto betreft een geheel gepleisterd, gedekt met pannen gebouw. Breed blokvormig pand van twee bouwlagen met zes assen aan de straatzijde; plat dak met dakschilden aan de vier zijden. Gevel omlijst door iets uitspringende banden op de hoeken en langs de bovenzijde. Dunne geprofileerde band tussen de bouwlagen. Gevel verdeeld in twee identieke partijen van drie assen, met smalle voordeur in de eerste (linker-) as. Vensters beneden zes- en boven vierruiters. Dakkapel met geknikte bovenrand midden boven elk van de twee geveldelen.

Links en rechts een lagere aanbouw van bouwlaag met zadeldak, drie- assig met smalle voordeur in de aan het middenblok grenzende as. Op de begane grond zesruiter-vensters; in de geveltop klein venster met gewijzigde kozijnen.

Bouwjaar: 1875 (jaartal rechts in middenblok d.m.v. muurankers).

Goed bewaarde onderdelen van het vrijwel verdwenen weeshuiscomplex. Interessant als voorbeeld van het streven naar individualisering van de vele gebouwen binnen het complex tot een soort dorpspleinbebouwing.

Dit blok is een gemeentelijk monument.

datum foto: 1 april 2016
bron foto: Paul Marsman©   


   
   logo NG dubbel rood 2 non bold
Kantoor/woonhuis

dit pand staat aan de Scherpenkampweg, beter bekend als het gebied van "Kinderdorp Neerbosch." Het betreft een onderdeel van het oorspronkelijke weeshuiscomplex "Weesinrichting Neerbosch," waarvan elders op deze pagina een beschrijving is geplaatst over ontstaan, functioneren en verval van het weescomplex. 

DSC 1142 7 edited ShiftN naamOp de foto betreft het een langgerekt blokvormig pand van twee bouwlagen, gedekt met twee parallelle pannengedekte zadeldaken in de lengterichting. Geheel gepleisterd, met vlakke hoekpilasters en geprofileerde lijsten boven beide bouwlagen. Voorgevel drie assen, waarvan de middelste, met de in een portiek gelegen voordeur, onder het snijpunt van de twee kappen ligt. In de geveltoppen halfronde venstertjes. De ramen op de begane grond zesruiters, op de verdieping vierruiters. De rechter zijgevel, aan de straat gelegen, heeft een uitspringend middengedeelte, bekroond door een eveneens uitspringend deel van het pannendak en met een klein, driehoekig fronton op de gootlijst. De beide zij-assen hebben dezelfde raamvormen als de voorgevel. Een middenrisaliet heeft twee gekoppelde ramen op de begane grond en een balkon met twee gekoppelde deuren op de verdieping. De bovenzijde van alle deuren en ramen zijn flauw gebogen.

Bouwjaar: ca. 1886.
Architect: Van Yperen.

Goed bewaard gebleven onderdeel van het vrijwel verdwenen weeshuiscomplex. Van belang als laatste rest van de aanleg in twee evenwijdige pleinwanden, met de kapel als blikpunt, waarvan de zijgevel van dit pand de begrenzing vormde.

Dit pand geniet gemeentelijke monumentenbescherming.

datum foto: 1 april 2016 
bron foto: Paul Marsman© 


 

                                         Design details: Paul Marsman© logo banner NG smal in hoogte